Wat zijn klopzusters? Wat is semireligieus? Wat doen ze en waar wonen zij? Hoe komen ze aan die wonderlijke naam?
Talloze benamingen
Klopzusters werden in de vroegmoderne periode (1570-1800), in de “Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden”, met veel verschillende namen aangeduid. Naast de meest gangbare en vaak afgekorte term ‘klop(je)’, werden zij bijvoorbeeld door tijdgenoten ook ‘geestelijke dochters, geestelijke juffers, -maagden of -weduwen’ genoemd.
Semireligieus
Klopzusters konden vanwege het verbod op de rooms-katholieke kerk niet in een klooster intreden, zoals dat gebruikelijk was vóór de Reformatie (rond 1580). Om toch gehoor te kunnen geven aan hun (klooster)roeping organiseerden zij zich op semi-religieuze wijze. Dat wil zeggen, niet als een religieuze (non) met een volledig aan God gewijd leven, maar buiten een klooster als een semi-religieuze met een ‘deeltijd’ religieuze levenswijze. Enerzijds gaven kloppen hun leven aan God, zij besteden zo veel mogelijk tijd aan gebed, meditatie en namen deel aan kerkdiensten. Anderzijds leefden kloppen gedeeltelijk in ‘de wereld’ en woonden zij in een éénkamerwoning, een eigen huis of samen met meerdere kloppen in een woning tussen de bevolking van een dorp of stad. In de grote steden van de Republiek leefden klopzusters vaak in grote groepen, ‘vergaderingen’ genaamd.
Ongehuwd en van alle leeftijden
Klopzusters waren meestal ongehuwde vrouwen van diverse leeftijden, gemiddeld tussen de zestien en de vijftig à zestig jaar oud. Ook weduwen, dus moeders van eventuele kinderen, konden klopzuster zijn. Bij de aanname-ceremonie van de zogenaamde ‘kloppenstaat’ legden de vrouwen een op een kloostergelofte gelijkende eed af: de gelofte van kuisheid of zuiverheid. Nonnen leggen gewoonlijk drie geloften af bij hun intrede in het klooster: gehoorzaamheid, kuisheid en armoede. Met het afleggen van de gelofte stelde een klopzuster haar leven in dienst van God, de kerk en de gemeenschap en wijdde zij zich aan geestelijke groei. Een priester en/of geestelijk moeder speelde in het spirituele leven van de klop een belangrijke rol als spiritueel begeleider.
Arm en rijk
Arme en minder vermogende klopzusters voorzagen doormiddel van allerhande werkzaamheden in diverse beroepsgroepen in hun eigen levensonderhoud. Bij voldoende eigen vermogen en bezit voorzagen renten en pachten aan inkomsten. Op kerkelijk gebied werden vele taken door kloppen vervuld. Naast het getijden lezen vervulden zij tijdens de mis de rol van misdienaar en droegen zij zorg voor zang en kerkmuziek. Vaak waren kloppen kosteres van een zogenaamde ‘schuilkerk’. Verder vervulden zij pastorale taken zoals, het bezoeken van zieken, het waken bij doden en het hulp bieden aan armen en hulpbehoevenden. Ook fungeerden kloppen regelmatig als getuige bij een doop of huwelijk. Daarnaast werkten zij aan wat wij nu ‘gemeente-opbouw’ zouden noemen. Naast godsdienstonderricht gaven zij onderwijs in allerhande vakgebieden, waaronder lezen, schrijven, muziek en textiele vaardigheden.
Herkomst naam
De herkomst van de naam klopzuster is onduidelijk. Er bestaan verschillende verklaringen en theorieën. De oudste verklaring dateert uit de 16e eeuw, het eerste woordenboek van de Nederlandse taal in 1574 samengesteld door Cornelis van Kiel ofwel Kiliaen. Voorafgaand aan de Reformatie, dus vóór de bloeiperiode van de kloppen in de Republiek, blijkt de term klopzuster al voor te komen.